Sümela Manastiri

Sümela Manastiri TarihçesiSümela Manastiri , Trabzon ili, Maçka ilçesi, Altindere köyü sinirlari içerisinde yer alan Panagia (Meryem Ana) deresinin bati yamaçlarinda Mela (Yunanca 'siyah') tepesi üzerinde deniz seviyesinden 1.150 m yükseklikte yer alan bir Rum Manastir ve Kilise Kompleksi olup, tam adi Panagia Sumela veya Theotokos Sumela'dir.

Kilisenin M.S. 375-395 tarihleri arasinda insa edildigi sanilmaktadir. Anadolu'da sikça rastlanilan Kapadokya Kiliseleri tarzinda yapilmis, hatta Trabzon'da Masatlik mevkiinde benzeri bir magara kilisesi daha vardir. Kilisenin ilk kurulusu ile manastir haline dönüsümü arasindaki bin yillik dönem hakkinda fazla bir sey bilinmemektedir. Karadeniz Rumlari arasinda anlatilan bir efsaneye göre Atina'li Barnabas ile Sophronios adli iki kesis ayni rüyayi görmüsler; rüyalarinda, Hz.Isa’nin ögrencilerinden Aziz Luka’in yaptigi üç Panagia ikonundan, Meryemin bebek Isa’yi kollarinda tuttugu ikonun bulundugu yer olarak Sümela'nin yerini görmüsler. Bunun üzerine birbirlerinden habersiz olarak deniz yoluyla Trabzon'a gelmis, orada karsilasip gördükleri rüyalari birbirlerine anlatmis ve ilk kilisenin temelini atmislardir.

Meryem Ana adina kurulan manastirin "Sumela" adini "siyah" anlamina gelen "melas" sözcügünden aldigi söylenmektedir. Bu ismin manastirin kuruldugu koyu renkli Karadaglar'dan geldigi düsünülmekte ise de, Sumela kelimesi buradaki Meryem tasvirinin siyah rengine baglanabilmektedir. Ünlü tarihçi J.P.Fallmerayer'in de (1790-1861) yilinda buraya geldiginde dikkatini çektigi gibi renginin koyu, hatta teshis edilemeyecek derecede siyah olusu bu adin esasinin teskil etmis olmasi mümkündür. Gürcü resim sanatinda, XII. yüzyilda sanat aleminde siyah Madonna ismi altinda taninan bir takim Meryem ikonlarinin yapildigi ve yayildigi bilinir.

Buranin baslica gelir kaynagi olan bir Meryem Ana resminin eksikligine ve mucizeler yarattigina halki inandirmak böylece onun degerini büyütmek için uyduruldugu kolayca sezilen rivayete göre, güya bu resim, Isa'nin havarilerinden Lukas tarafindan yapilmis. Lukas'in terekesinden Atina'ya geçmis fakat Theodosius devrinde, 4. yüzyilda resim kendiliginden buradan ayrilmak istemis, bir gün melekler tarafindan gökte uçurularak Trabzon daglarindaki bu kovuga getirilip bir tasin üzerine birakilmistir. Tam bu siralarda Atina'dan Trabzon'a gelen Barnabas ve Sophronios adlarinda iki kesis de bu ücra dagin issiz yamacinda bu resmi bulmuslar ve burada Anakaya Kilisesini insa ettirmislerdir. 6. yüzyilda imparator Justinianus'un manastirin onarilarak genisletilmesini istemesi üzerine generallerinden Belisarios tarafindan tamir edildigi de söylenmektedir.

Yine baska bir efsaneye göre, büyük bir kasirga sirasinda Meryem'in yardimi ile canini kurtaran III.Alesios burasini yeni bir tesis halinde insa ettirmis, zengin vakiflar bagislamis bir Khrysobullos yeni bir ferman ile de bu vakiflarini saglam esaslara baglamistir.

Manastirin 1650'ye kadar dis kapisi üzerinde görülebilen 1360 tarihli, bes misralik bir manzum kitabede III. Alesios, bu tesisin kurucusu (ktetor), “Dogu ve Bati (=Iberia)'nin hakimi imparator” olarak gösterilmisti. Alesios 1361 yilindaki bir günes tutulmasini burada karsilamistir. Bu prensin sikkelerinde günes resmi bu olayla ilgili kabul edilmektedir. 1365 tarihli "vakfiyesi" ile de manastirin bütün idari sartlarini, arazisini, gelirlerini düzene koyduktan baska, Trabzon'a gelecek bir tehlikeyi, bir Türk akinini önlemek üzere, buradaki kesislerin daima uyanik bulunmalarini da bildirir.

Sümela Manastiri'nin kurulusu bilimsel verilere göre 13. yüzyila kadar inmektedir. Kisacasi Trabzon Sümela Manastiri, Trabzon Kommenoslar olarak bilinen ve 1204 tarihinde Trabzon'da kurulan Kommenos Prensligi'nden III.Alexios (1349-1390) zamaninda manastirin önemi artmis ve fermanlarla gelir saglanmistir.

14. yüzyilda Türkmen akinlarina maruz kalan kentin savunmasinda ileri karakol görevi üstlenen manastirin statüsünde Osmanli fethinden sonra bir degisiklik olmamistir. Yavuz Sultan Selim'in Trabzon’da ki sehzadeligi sirasinda iki büyük samdan buraya hediye ettigi, Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid, I. Selim, II. Selim, III. Murad, Ibrahim, IV. Mehmed, II. Süleyman ve III. Ahmed'in de manastirla ilgili birer fermanlari bulunmaktadir. Osmanli döneminde manastira saglanan imtiyazlar, Trabzon ve Gümüshane bölgesinin Islamlasmasi sirasinda özellikle Maçka ve kuzey Gümüshane'de Hristiyan ve gizli Hristiyan köyleri ile çevrili bir alan yaratmistir.

Sümela Manastiri'nin 18. yüzyilda birçok bölümü yenilenmis, bazi duvarlar fresklerle süslenmistir. 19. yüzyilda büyük binalarin ilave edilmesiyle manastir muhtesem bir görünüm kazanmis, en zengin ve parlak dönemini yasamistir. Bu dönemde son seklini alan manastir pek çok yabanci seyyahin ziyaret ettigi, yazilarina konu edilen bir yer haline gelmistir. Bu yazarlar arasinda, Ghikas (1755), Stephan (1764), Hysilantes (1775), G.Palgrave (1826-1888) sayilabilirler.

18 Nisan 1916’dan 24 Subat 1918’e kadar süren Rus isgali sirasinda Maçka civarindaki diger manastirlar gibi bagimsiz bir Pontus devleti kurmak isteyen Rum milislerin karargahi olmus, nüfus mübadelesi ile bölgedeki Hiristiyanlarin Yunanistan'a gönderilmesinin ardindan önemini yitirerek T.C. Kültür Bakanligi tarafindan yakin zamanda onarilana dek kaderine terkedilmistir.

Yorum Yaz

Okunma : 3958

Yazdır

Gönder