Gelibolu Yarimadasi Tarihi Milli Parki

Gelibolu Yarimadasi Tarihi Milli Parki Konumu

Marmara Bölgesi’nin batisinda, Bogazi'nin Avrupa yakasi boyunca uzanan 85 km. uzunlugunda, ince bir kara parçasi olan Gelibolu Yarimadasi'nin güney ucunda, yaklasik 33.000 hektarlik bir alan, sahip oldugu tarihi ve dogal kaynak degerleri nedeniyle, önce 26.05.1973 tarihli ve 7/6477 sayili Bakanlar Kurulu Karari ile orman rejimine alinmis, daha sonra 02.11.1973 tarihli Orman Bakanligi onayi ile Tarihi Milli Park (TMP) ilan edilmistir. Gelibolu Yarimadasinin Saroz körfezindeki Kabatepe limani ile Çanakkale Bogazinda yer alan Akbas iskelesi arasinda çizilecek bir hat olusturur.

Eceabat Ilçesi ve bu ilçeye bagli sekiz köy Gelibolu Yarimadasi Tarihi Milli Park sinirlari içinde kalmakta olup, alanda yasayan nüfus yaklasik 10.000’dir. Birlesmis Milletler Milli Parklar ve Koruma Alanlari listesinde alinmistir. Çanakkale ilimizin en önemli gezi merkezlerinden birisidir.

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulusunun temellerinin atildigi, Türkiye'nin ve Çanakkale'nin geçilmez oldugunu tüm dünyayi gösteren, esine az rastlanir bir kahramanlik destaninin yasandigi, her Türk Vatandasinin ziyaret etmesi gereken nadide yerlerimizdendir. Her yil yüz binlerce yerli ve yabanci turist Gelibolu Yarimadasi Tarihi Milli Parki'ni ziyarete gelmektedir.

Gelibolu Yarimadasi Tarihi Milli Parki, Doga Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlügüne dogrudan bagli özerk müdürlük eliyle yönetilmektedir. Ülkemizdeki 35 milli park arasinda bu sekilde yönetilen tek milli parktir.

Gelibolu Yarimadasi Tarihi Milli Parki Turistik Özellikleri

Osmanli Imparatorlugu’nu saf disi etmek ve Rusya’ya yardim amaci ile Istanbul’a ulasmak isteyen Itilaf Devletleri, güçlü donanmalarina güvenerek Gelibolu Yarimadasi üzerinden saldiriya geçmislerdi. Burada Kurmay Yarbay Mustafa Kemal’in önderliginde Türk Milleti’nin güçlü, insanüstü direnmesi ile karsilastilar. Birinci Dünya Savasi Çanakkale Deniz ve Kara Muharebelerinin yapildigi yerler Park içerisindedir. 250.000’i asan Türk sehidinin kanlari üzerinde yükselen anitlar ve yine 250.000’i askin Ingiliz, Fransiz, Avustralya ve Yeni Zelanda askerlerinin kemiklerinin gömülü oldugu alanlari içine alan milli park, bütün dünyaya barisin degerini anlatmaktadir.

Ayrica Batik gemiler, toplar, siperler, kaleler ve burçlardan ve savasla ilgili yüzlerce baska kalintidan olusan genis bir alandir.

Muharebe alanlari, savas mezarlari, anitlar ve savasli ilgili kalintilar "tarihi sit alani" ve "kültürel varlik" olarak tescil edilmistir. Ayrica MÖ 4000 tarihine dek giden birçok "Arkeolojik sit alani ve aniti" vardir. Çok çesitli "dogal sit alanlari ve anitlar" içerisinde ise kumsallar, koyaklar, Akdeniz çalilari (maki) ile karisik koru parçalari, çarpici görünümlü jeolojik ve jeomorfolojik olusumlar, bir tuz gölü (yakin zamana kadar bir kiyi gölüydü) ve 15. yüzyil askeri mimarisinin essiz örneklerini içeren ilginç bir "kültürel miras" koleksiyonu vardir.

Saha içerisindeki Kabatepe mevkiinde günübirlik piknik yapmak mümkündür. Çadirli kamp ve denizden faydalanma imkani da bulunmaktadir. Ziyaretçilere günübirlik kullanim alani olarak planlanmis sahada kir gazinosu, büfe gibi hizmetler de sunulmaktadir.

Eceabat ilçe merkezinde oteller, Seddülbahir köyünde motel ve pansiyon bulunur.

Dünyaca ünlü Troya kentinin yikintilarinin da il sinirlari içerisinde bulunmasi, Çanakkale turizmine tarihsel bir boyut getirmektedir. Ancak ildeki bu turizm potansiyeli yeterince degerlendirilememektedir.

Dis turizm açisindan, Çanakkale Turizminin baslica merkezleri, tarihsel Troya kenti yikintilaridir. Ayvacik Ilçesi'nde Behramkale yakinlarindaki antik çaglardan kalma Assos yikintilari ve Çan'a 50 km. kadar uzakliktaki Aleksandria Troas yikintilari, ilin öteki tarihsel-arkeolojik zenginlikleridir. Yabanci turistlerin büyük çogunlugu buralari ziyaret etmektedir.

Gelibolu Yarimadasi Tarihi milli parkinda sayisiz anit, mezarlik ve sehitlik vardir. Bunlarin baslicalar ;

Çamburnu Aniti

Eceabat - Seddülbahir yolunun 2. km'sinde yer alir. Anit, Balkan ve Çanakkale Sehitleri adina 1962 yilinda Çanakkale Sehitleri ve Abideleri Yardim Dernegi tarafindan yaptirilmistir.

Bir kaide üzerine oturtulmus olan Anitin boyu 2,5 m.dir. Çevresi demir motiflerle süslenmistir. Sehitlikteki anitin üç yönünde mermer kitabeler üzerinde sunlar yazilidir: Dogu yönünde: Bu anit 1962 yilinda Çanakkale Abidesine Yardim Dernegi tarafindan insa ettirilmistir. Güney yönü: Burada Balkan ve Çanakkale harplerinde yaralanarak sehit düsen binlerce kahraman yatar. Kuzeyinde :

Dur yolcu, bilmeden gelip bastigin

Bu toprak bir devrin battigi yerdir.

Egil de kulak ver bu sakit yigin

Bir vatan kalbinin attigi yerdir. Ifadeleri yar alir.

Havuzlar Sehitligi (Gelibolu)

Rumeli Tabyasini 2 km geçtikten sonra deniz kenarinda agaçlarin altinda bir anittir. Kilitbahir Köyüne 3 km. mesafede Havuzlar Mevkiindedir 21 Haziran 1915'te Kerevizde de yapilan savaslarda 6.000 tane kahramanimiz sehit olmustur. Bu sehitlerimizin kemikleri toplanarak havuzlar mevkiine getirilerek buraya gömülmüstür. Çanakkale Sehitlerine yardim dernegi tarafindan 1961/1962 de anit yapilmistir. .Havuzlar Mevkiinde oldugundan bu adi almistir. Sehitligin sütun ve kaidesinin dört tarafinda birer kitabe bulunmaktadir. Anit, 4 adet 12cm.’lik muhasara bataryasinin oldugu yere yapilmistir. Sehitlikte 2 si subay, 8’i erbas ve erlere ait olmak üzere 10 mezar bulunmaktadir. Bu subaylar; 2. Tümen’den Yüzbasi Kemal Bey ve 126. Alay komutaninin yaveri Tegmen Ismail Bey’dir. Bu anitin oldugu yerde büyük, asirlik çinar agaçlari da bulunmaktadir. Sehitlikte yazili isimler kimlikleri, yanlarinda çikan mühür ve künyelerden alinarak yazilmistir.  Sehitligin hemen yaninda mesire yeri vardir. 1925–1970 yillari arasinda Yarimada sehitleri için burada Mevlidi Serif okunurdu.

Sigindere Sargi Yeri Aniti (Gelibolu)
Çanakkale Savasinin en büyük hastanesi olan Sargi Yeri'ne gitmek için Alçitepe köyünden Yahya Çavus Anitina giden yolun tam zit istikametinde uzanan yola devam etmeniz gerekiyor. Köyün hemen çikisinda karsiniza Son Ok Aniti gelecek. Oradan düz devam ettiginizde birkaç dakika sonra tabiat içinde mükemmel gizlenmis bir vadi ile karsilasacaksiniz. Sigindere denilen bu mevki, korunakli yapisi ve gözden uzak durusu nedeniyle hastalarin tedavi edildigi bir yer olarak kullanilmistir. Hatta bu konumuyla o kadar büyümüstür ki sadece Osmanli yaralilarinin degil, düsman askerlerinin de müstereken kullandiklari bir hosgörü hastanesi haline gelmistir.

1947 yilinda yapilmistir. 25 ve 26. Piyade Alaylarinda sehit düsen tüm personel ve 2. Tüm. Kur. Bsk. Kur. Yzb. Kemal Bey ile Sigindere'deki ilk yardim istasyonunda tedavi görmekte iken düsmanin açtigi ates esnasinda sehit olan askerlerimiz anisina, 1995'de T.C Kültür Bakanligi'nca insa edilmistir.

Ilk Sehitler Aniti (Gelibolu)
Seddülbahir Kalesi önünde, Cephanelik Sehitligi adi ile de isimlendirilen Ilk Sehitler Aniti 3 Kasim 1914’de Itilaf Devletleri donanmasindan 6 kruvazörün açtigi bombardiman sirasinda bir bombanin kale içindeki cephanelige isabeti sonucu meydana gelen infilakta ölen 5’i subay 81’i er olmak üzere savasta ilk canlarini veren 86 sehidimizin anisina 1986’da düzenlenmistir.

Seddülbahir Kalesi komutani Yzb. Sevki, Komutan muavini Üstgm. Cevdet ile takim komutanlari Üstgm. Riza ile Tgm. Esref burada yatmaktadirlar.

Sekizgen mermer bir kaide üzerinde yukariya dogru incelen mermerden anitin arkasinda kalede patlayan cephaneligi sembolize etmek için de yine mermerden bir kale burcu yapilmistir. Bu anit ve sehitligin etrafi genis bir duvar ile çevrelenmis ve içerisi de çimlenmistir. 

Fransiz Anit ve Mezarligi (Gelibolu)

Gelibolu’da Hamzakoy’a karsi Morto Koyu’nun kuzeyindeki yamaçta Kesan Caddesi üzerinde Fransiz Mezarligi bulunmaktadir. Bu mezarlik genis bir avlu ve avlu bitimindeki çan kulesi seklindeki bir anit ve Fransiz askerlerinin mezarlarindan olusmaktadir. Mezarlik 1854 Kirim Savasi sirasinda ölen Fransiz askerleri için yapilmistir. Mezarlarin metal haçlari ortasindaki kare plaketlere ölenlerin isimleri yazilmistir. Burada 3.236 mezar bulunmaktadir. Mezarligin alt bölümündeki küçük bir bina içerisinde savasta ölmüs Fransiz askerlerinin kemikleri bulunmaktadir. Fransiz Mezarligi Istanbul Fransiz Baskonsoloslugunun kontrolü altinda bulunmaktadir.

Çanakkale Sehitler Abidesi (Eceabat)
Gelibolu, Seddülbahir’in 3 km. kuzeydogusunda, Morto Koyu’nun dogusunda denize hakim Eski Hisarlik Tepe’nin sirtinda Ömer Kaptan tepe’si üzerinde yer alan bu anit bütün Çanakkale Savaslari sehitlerinin anisina yapilmistir. Bu anit, Çanakkale Savaslari’nda sehit düsen 253.000 sehidi simgeleyen anitlarin en görkemlisidir. Temeli 19 Nisan 1954 tarihinde atilmis ve 21 Agustos 1960 tarihinde ziyarete açilmistir. Anit 25.00x25.00 m. ölçüsünde bir kaide üzerine 41.70 m. yüksekliginde dört ayak üzerine oturtulmustur. Buradaki ayaklar 7.50x7.50 ölçüsünde, 10’ar m. aralikli olup, giriste 30.00x30.00 m.lik bir onur holü bulunmaktadir. Anitin ayaklari üzerinde bulunan rölyefler Kültür Bakanligi’nca yaptirilarak 27 Kasim 1999’da açilmistir. Anit, son derece güzel bir isiklandirma sistemine sahiptir. Bahçesinde bulunan direk yekpare bronzdan olup 25 m. yüksekligindedir. Bu direk ABD’de yasayan Nazmi Celal (William Johnson) tarafindan hediye edilmistir. Anitin tümü 625 km.lik bir alani kaplamaktadir. Çanakkale Sehitleri anisina yapilan Anitin altinda Savas Eserleri Müzesi bulunmaktadir. Abidenin giriste sol tarafinda ise T.C Kültür Bakanliginca 1992 yilinda yaptirilan Çanakkale Sehitliginde yurdumuzun her bir kösesinden vatan savunmasi için Çanakkale'ye kosan ve en kiymetli varliklarini, canlarini veren aziz sehitlerimiz huzur içerisinde dinlenmektedirler.

Çanakkale Sehitler Aniti’nin yaninda Mayis 1992’de yapimi tamamlanmis bir sehitlik bulunmaktadir. Burada üstlerine ay yildiz konulmus, isimleri tespit edilebilen 100 subay ve 398 erin isimleri yazilidir. 

Yahya Çavus Sehitligi ve Aniti (Gelibolu)
Ertugrul Koyu’na hakim bir tepede bulunan Yahya Çavus Sehitligi ve Anitinin bulundugu yerde 25 Nisan 1915’te Ertugrul Koyu’na çikartma yapan Itilaf Kuvvetlerinin 3. Alayina karsi 26.Alay 3.Tb.10.Bölügünün 21.Takimindan olan, Ezineli Yahya Çavus 63 askeri ile savasmistir. Sabah gün agarmasindan batimina kadar üç alaya karsi kahramanca dövüserek sehit olmuslardir. Ingilizlerin Aytepe’yi ele geçirmelerinin ardindan süngü hücumuna kalkan Yahya Çavus ve askerleri burada Ingiliz hücumunu geciktirmis ve savasin gelecegi üzerinde büyük rol oynamistir. Bu çatismadan Yahya Çavus ve birkaç askeri sag çikabilmistir.

Bu olayin anisina, Ertugrul koyuna hakim bir tepede yapilan anitta, mermer bir kaide üzerinde Yahya Çavus iki yaninda ellerinde bayrak ve tüfek tutan iki askerin arasinda canlandirilmistir. Mermer kaide üzerindeki plakette ise Yahya Çavus’un adi yazilidir.

Helles Aniti (Gelibolu)
Bati kaynaklarinda Gelibolu Yarimadasi’nin uç kismina, bugünkü Seddülbahir bölgesine Hellespoint ismi geçmektedir. Grek mitolojisine göre Kral Athamas’in kizi Helen altin post üzerinde Kafkasya’ya gitmek için bogazi geçerken düsüp bogulmus ve bu yüzden de buraya Helespoint ismi verilmistir. Çanakkale Bogazi’nin girisinde bulunan Ingiliz aniti bu nedenden ötürü Helles Aniti ismini almistir. Bu anit Ingilizlerin (18.905) Avustralyali (248) Hintli (1.530) Gelibolu’da kaybettigi 20.763 askerini temsil etmektedir.

Ingilizlerin 29.Kraliyet Deniz Tümeninin karaya çiktigi Teke Koyu’na hakim Gözcü Baba Tepesi üzerindeki bu anit 36 m. yüksekliginde olup, iki kademeli bir kaide üzerine kesme tastan yapilmistir. Anitin projesini J.Burnet yapmistir. Anitin üzerinde bir de kitabe bulunmaktadir.

Son Ok Aniti
Alçitepe Köyü'nün yanindadir.( köy mezarliginin hemen yaninda ) 3. Kirte Muharebesi’nde sehit düsen yaklasik 9.000 sehidimiz adina yaptirilmistir.3.80 m. yüksekliginde olup 101 m2 ‘lik bir alani kaplamaktadir. Mülga 7. Tümen Komutanliginca 1948 yilinda insa olunmustur.

Anit ortasina üç katli beyaz mermerden bir anit yapilmistir. Kare kaide üzerinde yükselen dikdörtgen anitin yan yüzleri sehit Mehmetçiklerin kanlarini sembolize etmek için kirmizi renge boyanmistir. Anitin üzerinde ay yildiz, altinda dikdörtgen bir çerçeve içerisinde, elinde silahi ile Mehmetçik rölyefi bulunmaktadir.

Bunun altindaki kitabede ise;

“120 mm.lik Muhasara Bataryasi bu mevziden düsmani süngü hücumu ile atti ve III. Kirte (Alçitepe) Zaferini sagladi. 7 Haziran 1915” yazilidir. Anitin iki yanina uçlari yukariya dogru olmak üzere iki top mermisi yerlestirilmistir. Sehitlik,1915 yilinda yapilmistir.

Nuri Yamut Aniti (Gelibolu)
Alçitepe Köyü’nün 2,5 km. batisinda, Sigindere Vadisi’nin üstünde, Saroz Körfezi’ne hakim Silahendaz yamacinda, 28 Haziran 1915 de Sigindere Savasi’nda sehit düsen askerlerin anisina Gelibolu II. Kolordu Komutani Nuri Yamut tarafindan yaptirilmistir.

Alçitepe Köyündedir. Nuri Yamut Aniti 26 Haziran–12 Temmuz 1915 tarihleri arasinda yapilan Sigindere savaslarinda sehit edilen 10. 000 sehidimiz adina Gelibolu 2. kolordu komutani Nuri Yamut tarafindan yapilmistir. Saroz Körfezine hakim bir tepededir.

Sehitlerin, araziden toplanan kemikleri anitin ortasinda bulunan mermer lahitin altina gömülmüstür.1943 yilinda yapilmistir.

Mehmet Çavus Aniti (Gelibolu)
Gelibolu Ariburnu, Cesaret Tepe üzerinde; sayica üstün Anzak kuvvetlerine karsi savunmasini gösteren ve onlara tepeyi vermeyen Mehmet Çavus ve takiminin anisina bir anit yapilmistir. Bu nedenle de bulunduklari tepeye “Cesaret Tepe” ismi verilmistir. Mehmet Çavus’un yakin dövüste süngüsü kirilmis, tas ve yumrukla karsi koyarken de sehit düsmüstür.

Mehmet Çavus Aniti kare bir kaide üzerine, 3.10 m. yüksekliginde dört köse bir sütundur. Kitabesindeki çapraz konmus iki kilicin üzerinde de Mehmet Çavus’un ismi yazilidir.

Lone Pine Anit ve Mezarligi (Tek Çam Aniti) (Gelibolu)
Gelibolu Kanlisirt’ta, burada bulunan tek çam agacindan dolayi Tek Çam Aniti isimi ile de adlandirilan bu sehitlik, yarimadanin en büyük Avustralya Anzak mezarligi olup kilise seklindedir. Bu anita Tek Çam denilmesinin nedeni 6.Agustos.1915’te bu sirtlari ele geçiren Anzaklar bir tek çam agaci ile karsilasmislardir. Tepeyi savunan Türkler siper hazirlamak ve gözetleme ile ates sahasini daha iyi konuma getirebilmek için agaçlari kesmis ve bir tek çam birakmislardir. Ariburnu Savaslari’na katilan bir askerin “Tek Çam” ismi ile besteledigi bir sarki Ingiliz askerleri tarafindan çok sevilmistir.

Tek Çam Anitinda 4.228 Avustralya, 708 Yeni Zelanda askeri temsil edilmektedir. Mezarlikta ise kimligi belirlenememis 1.167 kisinin mezari bulunmaktadir. Anitin yüksekligi 16 m.dir. Savasa katilan bütün subay ve erlerin isimleri, mezarlari bulunamamis olanlar da dahil olmak üzere anitin kaidesindeki mermer kitabede yazilidir.

57. Piyade Alayi Sehitligi (Gelibolu)
Çanakkale Savasi sirasinda Avustralya ve Yeni Zelanda askerlerinin çikartma yaptiklari Anzak Koyu ile Conk Bayiri arasindaki alan strateji yönünden son derece önemli idi. Bu yüzden buradaki savaslarda her iki tarafta çok kayip vermislerdir. Siperlerin birbirlerine 5 m. kadar yaklastigi bu yer savaslar boyunca en fazla ates altinda kalan bölge idi. Karsilikli bomba saldirilari ve süngü hücumlari burada yogunlasmistir.

Mustafa Kemal’in komutasindaki 19.Tümen’in 57.Alay’i müttefik çikartmasinin ilk gününden itibaren Anzak ( Avustralian and New Zeland Army Corps kelimelerinin bas harflerinin birlestirilmesidir ) askerlerinin Ariburnu cephesindeki ilerleyisini durdurup geri püskürtmüstür. Komutanlari da dahil olmak üzere birkaç gazi haricinde bütün alayin komutan, subay ve erlerin sehit oldugu, Bomba Sirti denilen bu yer Kültür Bakanligi’nca 1992’de yeniden düzenlenmistir.

Burada yatan sehitlerin en küçügü 9 yasindaki Saka Çocuk’tur. Ayrica 57.Alay’in Istanbullu Rum Doktoru Yüzbasi Dimitroyati, Alay Imami Konyali Hasan Fehmi Efendi ile beraber burada gömülüdür. Alay’in komutani Yarbay Manastirli Hüseyin Avni Bey’in mezari parmaklikla çevrili küçük bir alanin ortasindadir. Mermerden yapilmis olan bu mezarin basindaki bir yazitta kisaca savas hakkinda bilgiler verilmektedir. Mezarin ayakucu tarafinda dikdörtgen bir kaide üzerinde mermerden yapilmis Alay Sancagi bulunmaktadir.

Conkbayiri Mehmetçik Aniti
Bu Anit Conkbayir'ndaki savasta hayatini kaybeden Türk askerleri adina dikilmistir. Milli tarihimizin altin bir sayfa olarak eklenen Çanakkale Savaslari'nin odak noktasi olan ve düsmana ilk sillenin indirildigi Mehmetçik Parki içersinde yapilan Anit, tepeyi tümüyle kaplayacak tarzda ve kademeli olarak yükselen bes beton panelden olusmaktadir. Bu bes panel, Tanri'ya dua eden bir insanin bes parmagini sembolize etmektedir.

Conkbayiri Anit ve Mezarligi (Gelibolu)
Çanakkale Savaslari sirasinda 25 Nisan 1915 günü Anzak Koyu’na çikartma yapan Anzaklar, kendisine çekilme emri verildigi halde bu emri dinlemeyen Mustafa Kemal (Atatürk) tarafindan Conkbayiri’nin güney eteklerinde durdurulmustur. Atatürk, cephanesi biten ve geri çekilmeye baslayan askerleri durdurarak “Kursununuz yoksa süngünüz var” sözünü burada söylemistir. Daha sonra 57.Alayi 261 rakimli bu tepeye dogru hücuma kaldirmistir. Aksam saatlerinde de Anzaklari dar sahil seridinde sikistirmistir. Atatürk bu emri vermeseydi Anzaklar yarimadaya hakim olup Conkbayiri-Kocatepe bölgesini ele geçirip Eceabat’a kadar inecek ve Istanbul yolunu açmis olacaklardi. Ertesi günü, 10 Agustos 1915 sabahi bu bölgede tekrar büyük bir çarpisma olmustur. Bu arada Conkbayiri’nin bazi kisimlarini isgal eden Anzak askerlerine karsi yeni bir saldiri yapilarak geri püskürtülmüslerdir. Anzak kuvvetleri bu hamlelerinde basarili olsalardi bu kez 25 Nisan’da ele geçiremedikleri Conkbayiri’ni alarak tabyalari arkadan kusatacak ve Çanakkale Bogazi’na inerek Itilaf Devletleri donanmasina Istanbul yolunu açacaklardi.

Conkbayiri Aniti ve sehitliginin bulundugu tepede üçü yarim yuvarlak diger ikisi de biraz daha ileride olmak üzere üzeri yazili bes mermer anit vardir. Bunlardan birincisinin üzerinde;

“Mustafa Kemal Atatürk 25 Nisan 1915 sabahi Conkbayiri’na dogru ilerleyen düsmana karsi 57.Piyade Alayi ile taarruza baslarken “Ben size taarruzu emretmiyorum ölmeyi emrediyorum. Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfinda yerimize baska kuvvetler baska komutanlar kaim olabilir” emri yazilidir.

Mustafa Kemal’in bu sözü üzerine harekete geçen askerler Anzaklari Cesarettepe’ye kadar atmislardir. 

 Bigali ( Çamyayla ) Atatürk Evi
Çanakkale Savaslari sirasinda Atatürk’ün 19.Tümen Karargahi olarak kullandigi iki katli bu ev 1973 yilinda müze haline getirilmistir. Bu evin alt katinda iki, üst katinda üç odasi bulunmaktadir. Bunlardan üst katta Atatürk’ün çalisma ve yatak odasi ile yaverinin odasi bulunmaktadir. Burada Atatürk’ün kisisel esyalari, deri evrak çantasi, sivil ve askeri giysileri, günlük mutfak esyalari ve fotograflar sergilenmektedir.

Atatürk bu evde 275 kg.lik mermiyi omuzu ile kaldirip top namlusuna süren Seyit Onbasi’nin öyküsünü dinlemistir.

Kabatepe Mevkii Gelibolu

Tel (0286) 814 10 25

Akbas Sehitligi (Eceabat)
Istanbul-Eceabat yolu üzerinde Eceabat’a 12 km, Gelibolu’ya 35 km mesafededir. Sehitlik 1 dönümden fazla bir büyüklüge sahiptir. Içinde kesme taslardan yapilmis. 5 m yükseklikte bir abide vardir. Çanakkale’de savasan ve yaralanan kahraman Mehmetçigin burada kurulan hastaneye getirildikten sonra sehit düsenlerin anisina yapilmistir. Ayrica yaralilar buradan Akbas Iskelesi’nden gemilerle baska hastanelere nakledilmislerdir. Bu sehitlik 1945 yilinda yapilmistir. “Akbas Sehitligi Çanakkale Savaslarinda 25 Nisan 1915 tarihinde, Ariburnu ve Anafartalar mintikasinda agir yaralanan askerlerimizi, Istanbul’da hastane haline getirilen Selimiye Kislasina götürmek üzere Akbas Iskelesi’nde bekleyen “Halep” adli gemi, Ingilizler tarafindan batirilmis, geminin personeliyle beraber agir yarali 200 Türk askeri sehit düsmüstür. Sehitler kanli elbiseleriyle toplu olarak buraya gömülmüslerdir. Vatan için canlarini veren aziz sehitlerimizin ruhlari sad olsun.” 1999 yilinda ziyarete açilmistir.

Ariburnu Sehitligi ve Aniti  (Gelibolu)
Gelibolu’daki sehitlik girisinin karsisina yüksek mermer bir platform üzerine Ariburnu Sehitligi’nin aniti yerlestirilmistir. Yukariya dogru küçülen üç katli anitin her cephesinde yuvarlak kemerli, üzeri sekizgen mermerden sivri bir külahla örtülüdür.

Çanakkale Savaslari’nda Ariburnu bölgesinde yasamini yitiren 608 sehidin anisina yapilan bu anit ve sehitlik 12 Aralik 1992’de açilmistir. Burada yapilan bir kazida boynundaki künyesinden Ingiliz Yzb. Wolters ile 57.Alay 6 bl. komutani Erzincanli üstegmen Mustafa Asim Bey’in iskeletleri yan yana silahlari ve mataralari ile birlikte bulunmustur. Bu iki sehir sehitligin içerisindeki anitin önüne bulunduklari sekilde gömülmüslerdir. Bu iki sehidin aileleri bulunmus ve 1993 yili basinda sehitlikte bulusturulmustur.

Atatürk Aniti (Gelibolu)
Gelibolu Conkbayiri’nin en tepe noktasinda, Yeni Zelandalilar anitinin karsisinda Atatürk Aniti bulunmaktadir. Atatürk’ün heykeli iki katli bir platformdan sonra yukariya dogru hafif daralan oldukça yüksek bir kaide üzerindedir. Kaidede Atatürk’ün 1934’de söyledigi su sözler yazilidir:

“ Bu memleketin topraklari üzerinde kanlarini döken kahramanlar! Burada dost bir vatanin topragindasiniz. Huzur ve sükun içinde uyuyunuz. Sizler, Mehmetçiklerle yan yana koyun koyunasiniz. Uzak diyarlardan evlâtlarini harbe gönderen Analar! Gözyaslarinizi dindiriniz. Evlâtlariniz bizim bagrimizdadir. Huzur içindedirler ve huzur içinde rahat rahat uyuyacaklardir. Onlar, bu toprakta canlarini verdikten sonra artik bizim evlâtlarimiz olmuslardir.” Mustafa Kemal - 1934 

 Atatürk’ün Saatinin Parçalandigi Yeri Simgeleyen Anit (Gelibolu)
Çanakkale Savaslari sirasinda, Conkbayiri’nda bir sarapnel parçasi Atatürk’ün gögsündeki saate isabet ederek O’nu mutlak bir ölümden kurtarmistir. Bu olayin geçtigi yerde, bunun anisina bir anit yapilmis ve 25 Nisan 1993’te ziyarete açilmistir.

Emekli General Cemil Conk’un anlattigina göre; siddetli top atesi basladiginda Atatürk birden elini gögsüne götürmüs, o sirada yaninda bulunan Yarbay Servet Bey ( Em. Tug. Gen. Servet Yurdatapan ) kan sizintisini görünce telaslanmis bunun üzerine Atatürk elini dudaklarina götürerek sus isareti yaparak kimseyi telasa vermemesini istemistir. Aksama dogru Maresal Liman von Sanders’e kendi kumandasi altinda yapilan süngü hücumu hakkinda bilgi verirken; ”Bütün cephe üzerinde piyademiz, Conkbayiri’na tirmanmaya çalisan düsmana benim isaretimle süngü hücumuna geçti ve düsmani denize kadar sürdü. Bu esnada benim gögsüme bir mermi parçasi isabet etti. Saatim kirildi. Bu saat benim canimi kurtardi. Müsaade ederseniz bugünkü muvaffakiyetin hâtirasi olarak bu saati size takdim edeyim” diyerek parçalanmis saati Liman von Sanders’e vermistir. O da ailesinin soyluluk armasini tasiyan kendi saatini Atatürk’e uzatmis ve bugünün hatirasina kabul etmesini istemistir.

Liman von Sanders emekli olduktan sonra Münih’te yasamini sürdürmüstür. Bir müddet sonra Milli Savunma Bakanligi Liman von Sanders’in ailesine bir mektup yazarak askeri müzeye konulmak üzere bu saatin iadesini rica etmisler, ancak aile eve giren bir hirsiz tarafindan bu saatin çalindigi yanitini vermistir.

Anit tastan yuvarlak güllelerin üst üste konuldugu bir platform üzerine yerlestirilmistir.

Onbasi Seyit Aniti ve Rumeli Mecidiye Bataryasi (Gelibolu)
Gelibolu, Kilitbahir yakininda Mecidiye Sehitliginin karsisinda bulunan alandaki bu anit, Seyit Onbasi’nin anisina yapilmistir. Mermer bir kaide üzerine 275 kg.lik bir mermiyi tasiyan Seyit Onbasi’nin bronz heykeli yerlestirilmistir.

Seyit Onbasi Edremit’in Havran-Çamlik Köyü’nde 1889 yilinda dünyaya gelmis, 1909’da askere alinmistir. Askerliginin 6.yilinda Gelibolu Mecidiye Bataryasinda topçu eri iken Queen Elizabeth ve Ocean zirhlilarinin açtigi ates sonucu açilan çukura bas asagi beline kadar gömülmüstür. Yanindaki sihhiye eri onu bacaklarindan çekerek kurtarmistir. O sirada bataryada bir tane top ve birkaç topçu eri hayatta kalmistir. Gemilerin atesi devam etmekte iken topun mermiyi kaldiracak olan mataforasi (vinci) isabet aldigi için parçalanmistir. Bunun üzerine Seyit Onbasi, 276 kg.lik mermiyi arkadasi Nigdeli Ali’nin yardimi ile sirtlamis ve bu sekilde topun alti basamagini çikarak mermiyi topa sürmüs ve ateslemistir. Bu atisla Ocean’a isabet eden mermi gemiyi hareketsiz birakmis ve bir süre sonra da Ocean batmistir. Bundan sonra Türk Müstahkem Mevkileri Komutani Miralay Cevad Bey (Alb. Cevat Çobanli) eliyle Ona onbasi rütbesini takmistir.

Seyit Onbasi Kurtulus Savasi’na katilmis ve yaralanmistir. Savastan sonra Havran’da bir yag fabrikasinda hamallik yaparken 50 yasinda zatürreeden ölmüstür. Bugün dogdugu köye, Havran’daki ilkokula ve bir sokaga Onun ismi verilmistir. Havran’da top mermisini tasirken temsil edilen bir heykeli bulunmaktadir.

Mecidiye Bataryasinin bulundugu yerde o günün anisina mermerden bir kaide üzerinde dikdörtgen seklinde yukari yükselen Mecidiye Aniti bulunmaktadir. 

Yeni Zelanda Aniti ve Sehitligi (Gelibolu)
Gelibolu Conkbayiri’ndaki Yeni Zelanda (Anzak) Aniti burada ölen 4.223 Avustralyali, 709 Yeni Zelandali askerin anisi için dikilmistir. Çanakkale Savaslari’nin en siddetli geçtigi bu yere 25 Nisan 1915’te Anzaklar çikarma yapmis ve çevreyi ele geçirmislerdir. Ancak kisa bir süre sonra Türkler buraya yeniden hakim olmuslardir. Buradaki Türk siperleri 6 Agustos 1915’te bes gün bes gece süren siddetli bir bombardimanindan sonra Anzak tugayinin eline geçmistir.

Yeni Zelanda Anitinin önündeki kapidan küçük bir sapele girilmektedir. Bu kapinin üzerinde tas rölyef halinde büyük bir haç yapilmistir. Anit Lone Pine Aniti gibi çan kulesi seklinde kesme tastan çok köseli bir anittir.

Çanakkale Savaslari’nin en siddetli geçtigi bu yer bölgenin en büyük Anzak sehitligi olup, her yil 24–25 Nisan günü Avustralya ve Yeni Zelandalilar tarafindan ziyaret edilmekte ve törenler düzenlenmektedir.

Namazgah Sehitligi (Biga)
Biga ilçesinin Hamdibey Mahallesi’nde 1915’te Biga’da 1.850 yatakli Harp Hastanesi’ne agir yarali olarak getirilirken sehit olan 173 subay ve erin mezarlari bulunmaktadir.

Sehitligin etrafi alçak bir duvarla çevrili olup mezarlarin bas taslari Çanakkale Savasi’ndaki askerlerin giydigi “kabalak” denilen sapkalari seklinde yapilmistir. Bu anitta:

“Bu makbere 1914 senesinde harpte tahur olan Harb-i Umuminin Çanakkale Savas Meydaninda yaralanmis ve nakil eyledikleri Biga Harp Hastanesinde ve asil karabi yezdan olmus 173 er konmustur. Zahir-Sen bugünkü hayat ve saadetini bu mübarek sehitlere medyunsun. Minnet borcunu unutma 1914 canlari pahasina bizlere bu vatan topraklarini armagan eden kahraman sehitlerimizin ruhlari sad olsun.” Yazilidir.

Daha sayisiz tarihi ve turistik öneme sahip anit, mezar ve sehitliklerin listesi asagida verilmistir.

Görünecek Yerler

Gelibolu Yarimadasi Tarihi Milli Parki,

Çamburnu Aniti

Havuzlar Sehitligi (Gelibolu)

Sigindere Sargi Yeri Aniti (Gelibolu)

Ilk Sehitler Aniti (Gelibolu)

Fransiz Anit ve Mezarligi

Çanakkale Sehitler Abidesi

Sehitler Abidesi Müzesi

Yahya Çavus Aniti,

Ingiliz Helles Aniti,

Son Ok Aniti

Nuri Yamut Aniti

Mehmet Çavus Aniti,

Lone Pine Anit ve Mezarligi

Tamami sehit olan 57. Alay Sehitligi,

Conkbayiri’ndaki yazitlar, anitlar

Conkbayiri’nda Ingiliz ve Yeni Zelanda anit ve mezarliklari,

Bigali (Çamyayla) Atatürk Evi:

Akbas Sehitligi (Eceabat)

Ariburnu Sehitligi ve Aniti  (Gelibolu)

Atatürk Aniti (Gelibolu)

Atatürk’ün Saatinin Parçalandigi Yeri Simgeleyen Anit (Gelibolu)

Kemal Yeri Aniti ve Atatürk’ün Geceledigi yer (Gelibolu)

Hastane Bayiri Sehitligi ve Aniti (Eceabat)

Hasan - Mevsuf Aniti Top Bataryasi ve Sehitligi (Merkez)

Kumkale Sehitligi

Gözetleme Tepe Sehitligi ve Aniti (Gelibolu)

Alçitepe Garnizon Aniti (Gelibolu)

Maresal Fevzi Çakmak Aniti ve Harp Karargahi (Gelibolu)

Onbasi Seyit Aniti ve Rumeli Mecidiye Bataryasi (Gelibolu)

Kanli Sirt Aniti (Gelibolu)

Mehmetçige Derin Saygi Aniti (Gelibolu)

Kabatepe Ariburnu Sahil Aniti (Gelibolu)

Damakçilik Bayiri Aniti ( Gelibolu )

Yusufçuk Tepe Anitlari (Mestantepe) (Gelibolu)

Kireçtepe Aniti (Gelibolu)

Büyük Kemikli Aniti (Gelibolu)

Yeni Zelanda Aniti ve Sehitligi (Gelibolu)

Namazgah Sehitligi (Biga)

V.Beach Mezarligi (Gelibolu)

Lancashire Landing Mezarligi (Gelibolu)

Pink Farm (Pembe Çiftlik) Mezarligi (Gelibolu)

Baby 700 Anzak Sehitligi (Gelibolu)

Canterbury Mezarligi (Gelibolu)

Outpost Mezarligi (Gelibolu)

Embarkation (Tahliye Iskelesi) Mezarligi (Gelibolu)

Hill 60 Mezarligi (Gelibolu)

Hemsire Erika’nin Mezari (Eceabat)

Kalafat Mehmet Pasa Mezari (Gelibolu)

Emir Ali Baba Mezari (Gelibolu)

Namik Kemal’in Mezari (Gelibolu)

Piri Baba Aniti (Gelibolu)

Kilitbahir Kalesi ve müzesi,

Anafartalar Savas Alanlarinda Kaba Tepe

Maeste Koyu

Ertugrul Koyu

Ikizler Koyu

Siperler,

Savas kalintilari, (Tabyalar-silahlar, siperler, batiklar)

Arkeolojik ve Tarihi Sitler

Gelibolu Yarimadasi Tarihi Milli Parki Tarihi Yerler

Alexandreia-Troas
Büyük Iskender'in komutanlarindan Antigonos tarafindan Antigoneia adi ile M.Ö. 310 yilinda kurulmustur.

Kent M.Ö. 4. yüzyil sonlarina dogru Lysimakhos tarafindan cevre sehir halklarinin bu kente getirilmesi sonucu genisletildi ve bu tarihten sonra Alexandreia-Troas olarak anilmaya baslandi. Antik kentte bulunan büyük yapi kalintilarindan tiyatro, saray, mabet, agora, hamam ve nekropol alanlari ile sehrin batisindaki liman ve sehri çevreleyen surlar bugün gezilebilmektedir.

Bir zelzele sonucu yikilan Alexandreia-Troas antik kentinde henüz arkeolojik kazi yapilmamistir. Antik Venedik sehrinin sütunlarinin yapildigi önemli bir merkezin kazilar sonucu aydinliga çikasi beklenmektedir. Bugün bile Antik Venedik kenti için yapilan sütunlari tas ocaginda görmek mümkün. 

Assos
Çanakkale Ili'nde bulunan yüzlerce antik yerlesme merkezlerinden birisi ama su anda en önemlilerindendir. Assos ( Behramkale )'un tarihi M.Ö. 2000 yillarina kadar dayanmaktadir. M.Ö. 1000 yillarinda Tespos ( Midilli ) adasindan gelenler tarafindan Aiol kolonisince kuruldugu bilinmektedir.

M.Ö. VI Yüzyilda Lidyalilarin ve Perslerin egemenligine giren Assos, M.Ö. V. Yüzyilda birçok Bati Anadolu kenti gibi Antik Delos (Deniz Birligi)'a üye olmustur. Büyük Iskender'in Asya Seferi ile Makedonya hakimiyetine giren kent, Iskender'in ölümünden sonra sirayla; Bergama Kralligi, Roma Imparatorlugu ve Bizans hakimiyetinde kalmis ve I. Murat döneminde Osmanli topraklari içerisinde yerini almistir.235 metre yüksekligindeki Andezit taslardan olusan tepe üzerinde kurulan Assos Antik Kenti; Cin Seddi kadar özenle yapilmis, yer yer yüksekligi 20 metreye ulasan 8 kule il 12 degisik kapinin yer aldigi yaklasik 3200 metrelik surlarla çevrelenmistir. Athena Tapinagi, Gymnasium, Agora, Hamam ve Tiyatro'nun bulundugu sehir ile Antik Liman, Mendirek ve Antrepo benzeri yapilardan olusan Assos'da 1881–1883 yillari arasinda ilk bilimsel kazilar J.T. Clarke ve F. Bacon'dan olusan Amerikan heyeti tarafindan yapilmistir. Bu kazilarda çikan eserlerin bir kismi Louvre ve Boston Müzelerine götürülmüs olup, yurdumuzda kalanlarinda bir kismi Istanbul Arkeoloji müzesinde sergilenmektedir. Ilk kazidan itibaren uzun yillar kendi kaderine terk edilen Assos, 1980 yilinda Restoratör Prof. Dr. Ümit Serdaroglu'nun gayretleri ile yeniden bilimsel kazi çalismalarina sahne olmustur.

Pythias'i görenler O'nu bir daha akillarindan çikaramamaktadirlar... Ünlü düsünür Aristo, Hermias'in okul arkadasidir. Hermias, Aristo'yu Assos'a davet eder, bu davete icabet eden Aristo da, yemekte Pythias'i görür görmez asik olur ve yemekten içmekten kesilir, bunun üzerine Hermios, Assos'da bir okul açtigi takdirde kiz kardesini Aristo'ya verecegini vaat eder. Ve hikaye mutlu sonla biter, Aristo ile Pythias evlenir ve Felsefe Okulu kurulur. M.Ö. 348–345 yillari arasinda Aristo burada Erdem'e Övgü isimli eserini hazirlar. Bugün yöre de, gerek konaklama kapasitesinde ve gerekse ziyaretçi kapasitesinde gözle görülür bir artis olmaktadir.

Çimenlik Kalesi
1452 yilinda Fatih Sultan Mehmet tarafindan yaptirilmistir. Bogazin en dar yerinde olup, karsisinda bulunan Kilitbahir Kalesi ile Bogazi hakimiyet altinda tutmasindan dolayi büyük bir stratejik öneme haiz olan kalenin burçlarinin 1551 yilinda Kanuni Sultan Süleyman tarafindan tamir ettirildigini Evliya Çelebi'nin Seyahatnamesinden ögreniyoruz. (Seyahatname Istanbul 1315 ve 303) Çimenlik Kalesi, dis surlar ve iç kale olmak üzere iki kisimdan olusur. Dis surlar, 5 m, kalinliginda, 100x15x m. ebadinda olup, dikdörtgen seklindedir. Kapidan giriste, 15,5 metre yüksekliginde, yumak biçiminde bir kulesi, bunun yaninda 5x12 m. boyutlarinda bir camisi vardir. Avluda ayni tarihlerde bir hamam yapilmistir. Iç kalesi 29x44 m. boyutlariyla ve 22 m. yüksekligiyle kitlevi görünümdedir. Iç kalenin duvarlarinin kalinligi 7 m. civarindadir. Tas bir merdivenle kaleye girilir. Kale dört katlidir. Ikinci katta, 5 m. çapinda kubbeli 10 oda vardir. Kale disinda 25 cm. çapli uzun menzilli iki adet sahra topu vardir. Tarihinde daima büyük denizciler yetistirmis Türk Milleti'nin mümtaz denizcilerinden birisi olan Piri Reis'in ünlü kitabi Kitabi-i Bahriye'sini yazdigi bu kale bir zamanlar Kale-i Sultaniye olarak anilmistir. Bugün halka açik müze olarak kullanilmaktadir. 

Kilitbahir Kalesi
Deniz kilidi anlamina gelen Kilitbahir Kalesi, bogazlarin kontrolü ve Istanbul'un emniyeti için Fatih Sultan Mehmet tarafindan 1452 yilinda yaptirilmistir. Daha sonralari ihtiyaca göre genisletilmis, kule ve tabyalarla takviye edilmistir. 1551 yilinda Kanuni Sultan Süleyman tarafindan da onarilan kalenin ortasinda yonca yapragi seklide bir iç kale ve yedi katli kulesi vardir. Iç kalenin etrafinda cevre surlari, sonradan ilave edilen Sarikule, Mecidiye ve Namazgah tabyalari yer almaktadir. Kilitbahir kalesinin çevresi bir taraftan deniz, diger taraftan genis ve derin hendeklerle korunmaktadir. Kale, ilk olarak 18 Mart 1915 Deniz Zaferi'nin 68. yildönümünde isiklandirilmis olup, o tarihten itibaren sürekli olarak isiklandirilmaktadir.

Nara Kalesi
Milli Savunma Bakanligi tahsisli olup Anadolu yakasinda bulunmaktadir. Bogaz savunmasini takviye etmek üzere 3, Selim zamaninda yapimina baslanmis 2, Mahmut zamaninda bitirilmistir.

Kumkale Kalesi
Milli Savunma Bakanligi tahsisli olup Bogazin girisinde Anadolu yakasinda bulunmaktadir. 4, Murat zamaninda yapilmistir.

Saat Kulesi
Kent merkezinde, 1897 yilinda Italyan Konsoloslugu da yapan Vitalis isimli tüccar tarafindan parasi ödenerek insaa edilen Saat Kulesi, Ayvalik tasindan yapilmis olup, dört cephesinde de birer adet saat bulunmaktadir. Kare planli asagidan yukariya dogru incelen bir görüntüye sahiptir. Gövdesi dikdörtgen silmelerle bese bölünmüstür. En üstte çanin asildigi çokgen gövdeli kubbeli kösk yer alir. Onun altinda dört yönde yuvarlak kadranla saat bulunur.

Hasan Mevsuf Bataryasi
Dardanos mevkiinde bogaza hakim tepede bulunmaktadir. Batarya 2 tane 15lik, 3 tane 5 lik toptan tesekkül etmektedir.

Turgut Reis Bataryasi
Güzelyali sirtlarindaki çamlik alana monte edilmis olup batarya 2 tane 28lik toptan olusmaktadir.

Mesudiye Bataryasi
Güzelyali Karayollari kampin üzerindeki tepede olup Batarya Mesudiye zirhlisindan sökülen 2 tane 15 lik toptan tesekkül etmektedir.

Mecidiye Tabyasi
Kilitbahir Kalesinin 500 metre ilerisinde bulunmaktadir. Bataryanin önünde Batarya erlerinden 215 kiloluk mermiyi kucaklayan Koca Seyit (Seyit Onbasi) heykeli bulunmaktadir.

Gelibolu Yarimadasi Tarihi Milli Parki Ulasim
Çanakkale ili'nin cevre illerle ulasimi karayolu ile olmaktadir. Karayolu ile Istanbul-Çanakkale 310 km, dogudan Bursa ve Istanbul'a -Çanakkale 260 km, güneyden Izmir ve Balikesir'e - Çanakkale 320 km’dir. Sehir merkezindeki otobüs terminalinden günün her saatinde ilçelere otobüs ve minibüs seferleri yapilmaktadir. Gökceada'ya yaz-kis Çanakkale’den ve Kabatepe'den gemi seferleri yapilmakta olup günübirlik dönüs imkani bulunmaktadir. Bozcaada ile ulasim yükyeri iskelesinden yapilan gemi seferleri ile saglanmaktadir.

Ankara, Bursa ve Izmir'den ise Çanakkale'den Kilitbahir ve Eceabat'a düzenlenen feribot seferiyle ulasilir. En yakin havaalani Çanakkale'dedir ancak tarifeli sefer yapilmamaktadir.

Istanbul, Ankara, Izmir, Bursa, Balikesir ve hemen hemen Türkiye'nin her yerine düzenli ulasim yapilmaktadir. Gökçeada’ya ulasim, Çanakkale'den kalkan feribotla, Bozcaada'ya ulasim ise Odunluk iskelesinden yapilmaktadir.

Çevre ve Orman Bakanligi

Çanakkale Çevre Orman Il Müdürlügü: 0 286 2138141

Çanakkale DKMP Sube Müdürlügü: 0 286 2123417

Gelibolu Milli Park Müdürlügü: 0 286 8141025, 0 286 8141128

akman.de, gezikolik.com, bigaarsivi.com, canakkale.gen.tr, kozcesme.com, webhatti.com, canakkaletravel.com sitelerinden alinti yapilmistir.

Yorum Yaz

Okunma : 348

Yazdır

Gönder