Aphrodisias Antik Kenti

Kent adini, ask ve güzellik tanriçasi Aphrodite’ den almistir. Aphrodisias ismi ilk olarak M.Ö. 2.yy' da kullanilmaya baslanmistir. Kent daha önce baska adlarla aniliyordu. Kullanilan isimler sirasiyla ;

LelegonpolisMegapolisNinoiAphrodisiasKayraGeyreYerlesim geç neolitik çaga kadar uzanmaktadir. Akropolde ve pekmeztepede yapilan kazilar neticesinde, iki köyün varligi kanitlanmistir. M.Ö. 2yy' da Roma egemenliginin güçlenmesiyle, kent kutsal yöre olarak önem kazanmis ve Aphrodisias ismini almistir.Kazilarda ortaya çikarilan tiyatronun sahne yapisinin duvarlarindaki yazilarda, Caesar’ in, Aphroditeye hediye ettigi altin bir Eros heykelinden söz edilmektedir. Dolayisiyla Caesar kente gelmis, tanriçaya sadakatini sunmus olabilir.

I.Ö. 44 yilinda Caesar’ in öldürülmesinden sonra katillerin yandaslarindan olan Labienus ce adamlari kenti ele geçirip talan etmislerdir. Octavianus ve Antonius’ a sadakatinden ötürü M.Ö. 39 yilinda triumvirlik karariyla bazi ayricaliklar taninmistir. Bu ayricaliklar, vergi muafiyeti, tapinaga siginma hakki ve özerkliktir. M.Ö. 27' de Oktavianusun tahta çikisindan sonra da sicak iliskiler devam etti. M.S. 1.yy' dada iliskiler devam etti. Julius Cladius soyunun imparatorlari kente büyük ilgi duyuyorlardi. M.S. 22 yilinda Tiberius daha önce senatonun tanidigi ayricaliklari yeniden onaylamistir. 3. yy' in sonuna kadar bu ilgi devam eder.

1. ve 3. yy arasi buradaki heykeltiraslik okulunun ünü her yere yayilmis ve çok uzaklardan bile Aphrodisias’ in ziyaretçi almasini saglamistir. Salbakos’ dan (Babadag) çikartilan mermerler, burada islenip birçok yerden gelen siparisleri karsilamaya çalisiyordu. Heykellerinin yani sira bilim ve sanat alaninda da eserler ortaya koymustur.

Xenokrates : Bilim ve sanat alaninda,

Xhariton : Aphrodisias Antik Kenti Roman,

Alexander : Aristo’ nun eserlerini yorumlar ve dersler verir.

3. yy da birçok eyaletin baskentligini yapti. Roma’ nin bölünmesiyle kentin kaderi önce Dogu Roma, daha sonrada Bizans’ in eline kaldi.4. yy da Hiristiyanligin yayilmasi burada bir piskoposluk merkezinin kurulmasini saglamis fakat kökleri çok eskilere dayanan pagan kültürünü yok edememistir. Ilk iki Hiristiyan azizi burada öldürülmüstür ama her seye ragmen paganizm etkisini sürdürmüstür.

Bu yeni akimin paganizmin kalintilarini silmeyi amaçladigi bir gerçekti. Bu nedenle Aphrodisias ve Aphrodisiasli sözcükleri yazitlardan sistemli bir sekilde silindi. Hatta 7. yy süresince kente “Stravpoli” (Haç Kenti) adi verildi. Fakat Aphrodisias adi tamamen yok olmadi. Bizans döneminde Kayra adi kullanildi. Günümüzde de Geyre adinin Kayra dan geldigini düsünmekteyiz.

Jeolojik olarak bir fay hatti üzerinde bulunan Aphrodisias, tarihi boyunca depremlerle ugrasmak zorunda kalmistir. Günümüzde bu depremlerin izlerini, restorasyon yapilan yapilarda görebiliriz. 350 ve 360' li yillarda tipki komsu kent Efes gibi ciddi depremlerle ugramis ve su kanallari çok büyük hasar görmüstür. Onarimlar yapilmaya çalisildiysa da 610-641 yilinda meydana gelen depremler, sorunlari daha da ciddilestirmistir. Aphrodisias 7. yy a kadar önemini korumayi basardi. Fakat dogudan gelen istilalar, dinsel çekismeler, siyasal ve iktisadi baskilar ve diger sorunlar kentin çöküsünü hizlandirdi. 7. yy depreminden sonra kent bir daha insa edilemedi. 4. yy da yapilan surlar onarilamadigi için, akropole bir kale insa edildi. Ayni zamanda bir gözetleme noktasi olarak da kullanildi. 7. yy sonrasina ait bilgiler kisitlidir. 11. yy' a ait kalintilardan söz edilir. 11. ve 13. yy' lar arasinda, Selçuklularin egemenligi altindaydi. 13. yy' dan sonra tüm yöre Aydin yada Mentese Beyliginin topraklarina katilir. Aphrodisias bu yillarda terkedilmis olmalidir. 15. ve 16. yy' larda ovanin verimliligi sayesinde yörede yeni yerlesimler olmus ve Geyre köyü kurulmustur.

1956 yilindaki büyük depremlerden nasibini alanlar arasinda Geyre de vardi. Çok fazla etkilenmemis olmasina ragmen, yetkililer köyün baska bir yere tasinmasi kararini aldilar. Böylece Bizans surlarinin 2 km batisinda 1960’ larin basinda yeni bir Geyre insa edilmeye baslandi. 1970’ li yillarin sonuna kadar istimlak devam etti.

Yorum Yaz

Okunma : 1409

Yazdır

Gönder